Reflecties

Reflecties over eutonie (Hugo D’hertefelt, mei 2012)

In de afgelopen 17 jaren heb ik talrijke eutonie-cursussen  gevolgd. Vaak vroegen mensen mij “Eutonie, wat is dat eigenlijk?” Ik ondervond dat het niet gemakkelijk was om het uit te leggen. Vroeger maakte ik mij er vanaf door te zeggen “het is een soort Europese yoga” er van uit gaande dat mensen zich bij yoga een vorm van lichaamswerk voorstellen waar ze al over hebben gehoord of het zelf hebben geoefend. Maar deze uitleg bevredigt niet want hij zegt weinig over het specifieke van de eutonie, hoe ze precies tewerk gaat en wat ze teweeg brengt. Daarom wil ik een poging doen tot beschrijving vanuit mijn ervaringen. 

  1. Eutonie werkt heel TRAAG. De oefeningen verlopen uitermate langzaam. Er wordt niet geforceerd. Tenzij we het onszelf aandoen. Maar dat is niet de bedoeling. Ook het effect is traag. Er gebeuren geen spectaculaire dingen, althans niet onmiddellijk. De eutonie heeft dit gemeen met heel wat andere alternatieve vormen van lichaamswerk en/of meditatie.
  2. Eutonie streeft geen kwantitatieve, meetbare resultaten na. Ze is in dat opzicht NIET DOELGERICHT. Alleszins niet in de betekenis dat je absoluut iets verifieerbaar en meetbaar moet bereiken binnen een bepaalde/liefst zo kort mogelijke termijn. Dit staat diametraal tegenover dominante waarden en normen in de samenleving. Alles moet een doel hebben dat liefst zo snel mogelijk moet bereikt worden: na zoveel weken/maanden moet je zoveel in spieromvang gewonnen hebben of moet je zoveel kilometer kunnen lopen of fietsen in zoveel tijd. Eutonie heeft lak aan het snel bereiken van een welomschreven resultaat.
  3. Eutonie is niet gericht op actie. In een van de eutoniesessies die ik meemaakte viel het woord “ont-doen”. Een doordenker. Niet in de actie schieten bij een beweging of een handeling maar ze LATEN GEBEUREN. Hoe kan dat? Er is toch altijd een wilsact nodig om iets in gang te zetten en het verloop te sturen. Puur neurologisch zal het wel zo zijn dat het brein alles blijft sturen. Maar in de eutonie wordt je uitgenodigd (de woordkeuze alleen al!) om vanuit je lichaam te denken en te voelen en niet om vanuit je verstand je lichaam een opdracht te geven. Dat was voor mij een copernicaanse revolutie. Het heeft dan ook heel lang geduurd voor ik er iets van begreep en er iets van kon ervaren. Maar het is nog altijd een worsteling. 
  4. De eutonie komt via WAARNEMING tot een beter lichaamsbewustzijn. Centraal staat het observeren van wat er in het lichaam gebeurt tijdens een oefening of als je ligt, zit, staat, loopt in het dagelijks leven. Voor mij is dat het grote verschil met de yoga die ik vroeger jarenlang heb beoefend. Ik was vooral bezig met het bereiken van de eindhouding die in het boek stond dat ik als leidraad gebruikte en ik doorliep netjes alle stappen die werden opgesomd. Dat was mijn manier om yoga te doen in die tijd. De manier waarop ik er mee ben omgegaan was wellicht niet de juiste. De manier waarop ik met eutonie omga is anders en heeft heel andere effecten. Dat komt omdat ik heb leren waarnemen wat er in mijn lichaam gebeurt en hoe ik mijn lichaam gebruik. Zo heb ik een betere verhouding tot mijn lichaam opgebouwd. Mijn lichaam was vroeger een gesloten boek. Stijfdicht. Letterlijk. Zelfs ondanks al die yogaoefeningen van vroeger. Nu is het iets opener. Ik heb er leren naar luisteren.
  5. Eutonie gebruikt een systeembenadering om de samenhang in ons lichaam te laten ervaren. Zo gaat ze in tegen de overspecialisering in de gezondheidszorg en –voorlichting die maakt dat het (h)erkennen van die samenhang verloren gaat. Daarom al de uitnodigingen tijdens eutoniesessies om te letten op de liezen, de mond, de rug, de hielen, een niet actief been, … terwijl de oefening daar ogenschijnlijk geen betrekking op heeft. Dat was moeilijk in het begin. Nu merk ik dat die GLOBALITEIT  meer en meer aanwezig is in de waarneming van mijn lichaam. Niet constant en niet voor 100 %. Maar de reflex is er. En ze komt moeitelozer dan vroeger.
  6. Eutonie brengt binnenin iets op gang door contact met iets van buiten. Het eerste wat ik leerde was het begrip RAAKVLAK. In ruglig werden we uitgenodigd om te voelen waar er contact was met de grond, daar bewust onze aandacht naar toe te laten gaan, dat raakvlak in te voelen en het zo mogelijk uit te breiden (zonder actie te ondernemen!). De eutonie gebruikt ook een aantal hulpmiddelen om het contact binnen-buiten in te voelen. Werken met WEERSTAND heet dat. Die weerstand is bijvoorbeeld een mousse kussentje om op te gaan staan of om in te knijpen, tennisballen voor onder de billen of gewoon om in ruglig de handen op te leggen, bamboestokjes om de voet en de hiel te verkennen, een vanboven afgerond cederhouten blok om op te gaan staan, er op rond te wandelen, het in ruglig onder de dijen en tegen het zitvlak te leggen, enzovoort. Het effect is dat de vaste botstructuur in ons lichaam (skelet) wordt aangesproken evenals de weefsels tussen die botstructuur en het object buiten ons. Door de aandacht heel bewust te richten op al de informatie die dat contact teweeg brengt leren we waarnemen en voelen wat ons lichaam ons vertelt. Waar het rekt en strekt, waar het knelt, eventueel pijn doet (op tijd stoppen dan), waar spieren verkort zijn. Ook psychisch gebeurt er vanalles want je wordt geconfronteerd met wat gaat en wat niet gaat, wat gemakkelijk of moeilijk is. Naast frustratie, ergernis, kwaadheid, verdriet die soms naar boven komen is er heel vaak ook rust, weldaad, ontspanning en af en toe zelfs een “wow”-gevoel.

Eutonie is WERKEN. “Een hele week op een matje liggen. Is dat uw  lichaam laten werken?” Dat hoor ik soms mensen denken als ik over mijn ervaringen met eutonie praat. Zij vertellen dan over lange en zware fiets- of bergtochten en over de inspanning die dat gekost heeft. Toch heb ik altijd het gevoel gehad dat mijn lichaam tijdens een week of weekend eutonie heeft gewerkt en heel veelzijdig is aangesproken. Meer zelfs dan bij sportactiviteiten. Bij eutonie wordt er ogenschijnlijk niet veel bewogen maar dat is gezichtbedrog. De oefeningen brengen minuscule veranderingen in weefsels en in de spier-botstructuur teweeg en spreken diepere lagen in ons lichaam aan. Zo werkt dat en zo voelt dat.

Heeft de eutonie bij mij EFFECT gehad? Nog geen klein beetje. Mijn lichaamsbewustzijn is enorm toegenomen. Ik zit nu beter in mijn vel én in mijn kop dan 15 jaar geleden. Want ook op psychisch vlak is er veel veranderd. Ik ben doorgaans minder gespannen en mijn relatie met de buitenwereld is verbeterd.
Twee voorbeelden van  fysieke verandering.
Ik kan mijn benen leggen als ik op de grond zit. De onderkant van mijn dijen heeft dan contact met de grond. Dat kon ik vroeger niet. Mijn achterste bilspieren waren net kabels. In zithouding op de grond moest ik mijn benen steeds optrekken. Nu hoeft dat niet meer. Het zit nog niet heel comfortabel, maar het gaat! En het vreemde is dat die verandering zich heeft voltrokken zonder dat ik mij daar speciaal op heb toegelegd. In buiklig had ik vroeger heel veel last van stijfheid in de nek. Mijn nek en de wang waarop ik lag deden pijn. Ik kon het niet lang volhouden tenzij met een kussentje onder mijn hoofd. En dan nog. Nu gaat dat veel beter. Er is nog altijd een zekere stijfheid. Maar die belet me niet om de buiklig langere tijd vol te houden zonder kussentje. Ook hier heeft de verandering zich bijna geruisloos voltrokken.
Maar er is meer. Ik heb veel meer aandacht voor wat in mijn lijf gebeurt: hielbesef bij het stappen of fietsen; zitknobbels invoelen bij het autorijden en zo het  (onbewust) verkrampt zitten verminderen; minder  “in mijn schouders kruipen” (een héél groot probleem van mij) door bijvoorbeeld te proberen mijn handen het werk te laten doen bij het persen van een appelsien en niet nodeloos mijn schouders op te trekken.
Eutonie is voor mij het systematisch en traag – maar zeker – bewerken van mijn lichaam én van mijn geest. Het is een niet-materiële langetermijn investering gericht op duurzaamheid en op kwaliteit.